De lever is het grootste vaste orgaan en tevens de grootste klier in het lichaam en weegt ongeveer 3,5 pond. Deze voert een groot aantal kritieke functies uit, waaronder de productie van essentiële eiwitten en het metabolisme van vetten en koolhydraten. Hij dient ook om schadelijke biochemische afvalproducten te verwijderen en alcohol, bepaalde medicijnen en milieutoxines te ontgiften.

De lever
De lever wordt wel beschouwd als de biochemische fabriek van het lichaam en bevindt zich in het rechterbovengedeelte van de buik, voornamelijk onder de ribben. Hij strekt zich uit over het midden van de bovenbuik en gedeeltelijk in de linker bovenbuik. De lever bestaat uit twee hoofddelen (een grotere rechter lob en een kleinere linker lob) en twee kleine lobben. De lever weegt ongeveer anderhalve kilogram, de lengte is circa 20cm (horizontaal), de breedte ongeveer 17 cm (verticaal) en de dikte circa 12 cm dik. De lever bestaat uit twee verschillende soorten klieren:

  1. een secretieklier, die gal (een vloeistof die zowel helpt bij de vertering en opname van vetten als afvalstoffen in de darm vervoert) aanmaakt en ook de in vet oplosbare vitamines A, D, E en K
  2. een endocriene klier, die rechtstreeks chemicaliën aanmaakt en deze afscheidt in het bloed. Deze chemicaliën hebben effecten op andere organen in het lichaam

Functies van de lever
De lever heeft veel speciale functies. Om bijvoorbeeld gal af te voeren is er een verbinding tussen de galblaas en de darmen. De gal wordt tussen de maaltijden in de galblaas bewaard en wordt tijdens de maaltijd in de darmen afgevoerd om de spijsvertering te bevorderen.
De lever bevindt zich op de juiste plaats in het lichaam om direct het bloed te ontvangen dat uit de darmen komt (portaal bloed). Met deze opstelling kan de lever voedingsstoffen, die zijn geabsorbeerd uit voedsel evenals andere inhoud van het portale bloed, gemakkelijk verwerken (metaboliseren). Sommige van deze functies zijn:

  • Vervaardigen (synthetiseren) van eiwitten, waaronder albumine (om het bloedvolume te helpen behouden) en bloedstollingsfactoren
  • Synthetiseren, opslaan en verwerken (metaboliseren) vetten, inclusief vetzuren (gebruikt voor energie) en cholesterol
  • Koolhydraten metaboliseren en opslaan, die worden gebruikt als bron voor de suiker (glucose) in bloed die rode bloedcellen en de hersenen gebruiken
  • Vormt en scheidt gal af, die galzuren bevat om te helpen bij de opname van vetten en de in vet oplosbare vitamines A, D, E en K uit de darmen
  • Elimineer, door metabolisatie en/of secretie, de potentieel schadelijke biochemische producten die door het lichaam worden geproduceerd, zoals bilirubine door de afbraak van oude rode bloedcellen, en ammoniak door de afbraak van eiwitten
  • Ontgift, door metabolisatie en/of secretie, drugs, alcohol en milieutoxines

Verder is de lever strategisch georganiseerd om zijn structuur, inclusief zijn bloedcirculatie, te coördineren met zijn functies.

Vroege tekenen en symptomen van leverziekten
Acute en chronische leverziekten kunnen de functies van de lever verstoren en daardoor symptomen veroorzaken. De lever heeft echter een flinke reservecapaciteit. Met andere woorden, er moet meestal een aanzienlijke schade aan de lever worden veroorzaakt, voordat een ziekte de functies van de lever verstoort en symptomen veroorzaakt. Voorbeelden van dergelijke symptomen zijn:

  • Geelzucht (gele huid en wit van de ogen) die kan optreden wanneer de lever het gele pigment bilirubine niet goed kan metaboliseren of uitscheiden
  • Bloeden of gemakkelijk blauwe plekken, die kunnen optreden wanneer de lever onvoldoende normale bloedstollingseiwitten kan aanmaken
  • Zwelling van de benen met vocht (oedeem), die kan optreden wanneer de lever onvoldoende albumine kan aanmaken en het serumalbumine te laag wordt
  • Vermoeidheid, die van onbekende oorzaak is, maar mogelijk verband houdt met een verminderde metabolische functie van de lever

Symptomen leverziekte
Symptomen van leverziekte kunnen zijn:

  • bloeden of gemakkelijk blauwe plekken krijgen
  • gewichtsverlies
  • misselijkheid en braken
  • sterk ruikende urine
  • vermoeidheid
  • geelzucht (gele verkleuring van de huid en het oogwit)

Wat zijn de meest voorkomende soorten leverziekte?
Ziekten van de lever heeft niet altijd betrekking op alcoholgebruik. De meeste ziekten worden veroorzaakt door een auto-immuunziekte of door erfelijkheid. De meest voorkomende leverziekten zijn:

  • acute hepatitis (ontsteking), twee typen: virale en niet-virale
  • chronische (langdurige) hepatitis
  • leververvetting
  • cirrose (littekenweefsels)
  • kanker: dit zijn meestal gemetastaseerde kankers, die zich vanaf andere plaatsen in het lichaam via de bloedbaan naar de lever hebben verspreid. Primaire kankers (kankers die in de lever ontstaan) kunnen echter ook voorkomen. Het meest voorkomende type primaire leverkanker is bekend als hepatocellulaire carcinomen.

Veel voorkomende oorzaken van leverziekte zijn:

  • virussen
  • medicijnen, kruidensupplementen, vitamines en voedingssupplementen, zoals acetaminophen (Tylenol en anderen)
  • alcohol
  • metabole problemen
  • immuunsysteem (afweer)
  • genetische (erfelijke) afwijkingen

In tegenstelling tot een populaire misvatting, is alcohol slechts één van de vele oorzaken van leverziekte. Bovendien is soms de oorzaak van de leverziekte niet bekend.

Leverfunctietests
Schade aan de lever geeft vaak aanleiding tot abnormale afwijkingen in bepaalde bloedtesten (wat duidt op leverziekte), de zogenaamde leverbloedonderzoeken (bijvoorbeeld ALT, AST en alkalische fosfatase-enzymen). De leverbloedtests worden vaak gezamenlijk aangeduid als leverfunctietests. Maar afwijkingen in slechts enkele daarvan (dwz verhoogde bilirubine, weinig albumine en verlengde protrombinetijd) weerspiegelen in feite, althans gedeeltelijk, abnormale functie van de lever. En het blijkt dat afwijkingen van de andere leverbloedtests de werkelijke schade aan de lever kunnen weerspiegelen. Virale hepatitis kan er bijvoorbeeld voor zorgen dat de ALT- of AST-enzymen in beschadigde levercellen in de bloedbaan terechtkomen en hun niveau in het bloed verhogen.
Soms geeft het patroon van afwijkingen in de bloedtest van de lever een aanwijzing over het type leverziekte. Een AST tot ALT-ratio groter dan twee (zolang beide minder dan negen keer normaal zijn) suggereert, bijvoorbeeld alcoholische hepatitis of cirrose van welke aard dan ook.
Andere bloedtesten zijn specifieker voor de diagnose van bepaalde leverziekten. Er zijn bijvoorbeeld antilichaamtests voor de meeste verschillende soorten virale hepatitis en immunologische tests voor primaire biliaire cirrose (antimitochondriale antilichamen) of chronische auto-immuunhepatitis (antilichaam met gladde spieren). Daarnaast zijn er speciale tests voor hemochromatose (ijzer-gerelateerde tests), de ziekte van Wilson (koper-gerelateerde tests) en leverkanker (tumormarkers).

Onderzoek lever
De arts onderzoekt de lever als onderdeel van het fysieke onderzoek van de buik om te proberen nuttige diagnostische informatie over de leveraandoening van een patiënt te verkrijgen. De lever kan bijvoorbeeld zacht zijn (pijnlijk om aan te raken) met acute hepatitis of zich hard en onregelmatig (hobbelig) voelen met leverkanker. Ook kunnen sommige aandoeningen ervoor zorgen dat de lever groter wordt (leververvetting of bepaalde soorten chronische hepatitis of cirrose), terwijl andere de lever kleiner kunnen maken (gevorderde cirrose).

Leverbiopsie
De meest nauwkeurige manier om het type leverziekte te diagnosticeren is door een leverbiopsie te doen, hoewel een biopsie in de meeste gevallen niet nodig is. Deze procedure omvat het verwijderen, met een dunne holle naald, van een klein stukje leverweefsel voor microscopisch onderzoek. Het kleine weefselmonster is meestal representatief voor de ziekte (pathologie) in de rest van dit grote orgaan. Anders gezegd, de meeste leveraandoeningen hebben betrekking op de hele lever. Wanneer de ziekte zich in slechts een klein deel van de lever bevindt, zoals kanker meestal is, kan de biopsie worden uitgevoerd met ultrasone visuele begeleiding om er zeker van te zijn dat er een biopsie van het kleine, betrokken gebied is.

Leverregeneratie
De lever heeft een buitengewoon vermogen om te regenereren (zichzelf reproduceren). Wanneer de lever bijvoorbeeld beschadigd is, zal deze snel regenereren in een poging om zijn functies te herstellen. Snijd een deel van de lever uit en deze zal ook snel teruggroeien (regenereren). In feite, wanneer een persoon een deel van haar of zijn lever doneert voor transplantatie, zal een groot deel van het verwijderde deel snel teruggroeien.

Tot slot
Er is een beroemd verhaal in de Griekse en Romeinse mythologie, dat getuigt van het grote vermogen van de lever om te regenereren, getuige Prometheus, die was geketend aan een rots op een berg. Deze opsluiting was zijn straf, omdat hij de heerser Zeus (Jupiter, als je Latijn boven Grieks verkoos) had misnoegd door de mensheid te voorzien van vuur (en andere voordelen). Stel je een gier voor die de lever van de hulpeloze Prometheus pikt. Hij overleefde echter volgens de legende, omdat zijn lever zichzelf vernieuwde, net zo snel als de gier hem verslond.