COPD – Chronic Obstructive Pulmonary Disease

In Nederland lijden circa 600.000 mensen aan COPD, 27.000 daarvan leven in de regio Haaglanden. COPD staat voor Chronic Obstructive Pulmonary Disease ofwel Chronische Obstructieve Longziekte. De longen zijn beschadigd, waardoor minder zuurstof kan worden opgenomen. COPD is een verzamelnaam van Chronische bronchitis en Longemfyseem.

Longaandoeningen
Er bestaan veel typen longaandoeningen. Om er enkele te noemen:

Alpha-1 zeldzame erfelijke ziekte, die longen beschadigd, hierdoor kan oa COPD ontstaan
Astbestose
stoflongen
in aanraking geweest met asbest: longfibrose
Astma continue ontsteking van de longen
BPD
Bronchopulmonale dysplasie
komt vooral bij baby’s voor: moeite met ademen
Bronchiëctasiën zeldzame longziekte: longen constant verwijd en geïrriteerd
CCAM
Congenital Cystic Adenomatoid Malformation
holtes in longen bij baby’s
CHD
Congenitale Hernia Diafragmatica
aangeboren breuk in middenrif
COPD
Chronic Obstructive Pulmonary Disease
beschadigde, vernauwde longen
Cystic Fibrose
Taaislijmziekte
slijm kan niet (goed) worden afgevoerd omdat het te dik is
EAA
Extrinsieke Allergische Alveolitis
allergische reactie, waardoor ontsteking longblaasjes
Klaplong
Pneumothorax
de long klapt (gedeeltelijk) in door verwonding
LAM
Lymfangioleiomyomatose
ontstaan van holtes met vocht in vooral de longen
Longembolie verstopping van de longslagader
Longfibrose
bindweefselvorming in de longen
onvoldoende opname van zuurstof en uitscheiden koolstofdioxide
Longkanker kwaadaardige vorm van kanker in 90% veroorzaakt door roken
Longontsteking
Pneumonie
ontsteking van kleine vertakkingen van longen en longblaasjes
Longvlieskanker
Mesothelioom
wordt veroorzaakt door inademing van astbestvezels
PCD
Primaire Ciliaire Dyskinesie
afvoer slijm trager door slecht functioneren trilharen
Pulmonale hypertensie abnormale hoge bloeddruk in de longen
RS virus
Respiratoir Syncytieel Virus
veroorzaakt verkoudheid en infectie van de luchtwegen
Sarcoïdose
Ziekte van Besnier Boeck
ontstekingen door ophoping van witte bloedlichaampjes
TBC
Tubercolose
ontsteking door bacteriën

COPD
COPD is een verzamelnaam voor chronische bronchitis en longemfyseem en is een veel voorkomende langdurige longaandoening van volwassenen over de hele wereld. Onder deze omstandigheden is er obstructie van de luchtstroom in de luchtwegen van de longen. Dit verstoort de normale ademhaling.
COPD kan niet worden genezen, maar de symptomen kunnen worden beperkt en longschade kan verder worden voorkomen.
Bij chronische bronchitis is er aanhoudende ontsteking van de luchtwegen (bronchiën) van de longen. Bij emfyseem is er schade aan de kleinere luchtwegen (bronchiolen) en luchtzakken (alveoli) van de longen. De meeste mensen met COPD hebben een combinatie van zowel emfyseem als bronchitis.

Oorzaken en risicofactoren
Roken is in de meeste gevallen de hoofdschuldige, daarom is het verstandig om dit niet te doen. Roken beschadigt de bekleding van de luchtwegen van de longen, die ontstoken en beschadigd raken. Luchtverontreiniging, inclusief vervuilde werkomstandigheden, kunnen ook een rol spelen of de ziekte verergeren. Mensen met een tekort aan alfa-1 antitrypsine (een eiwit dat de long beschermt) hebben een verhoogd risico op emfyseem.

Longemfyseem
Symptomen die geassocieerd kunnen zijn met emfyseem zijn de volgende:

  • ​Chronische hoest
  • Chronische kortademigheid of kortademigheid bij lichte inspanning
  • Wheezing: piepend geluid bij uitademen
  • Blauwachtige verkleuring van de huid door zuurstofgebrek
  • Duizeligheid
  • Vermoeidheid
  • Obstructie van enkel, voeten en benen
  • Onbedoeld gewichtsverlies

Bronchitis
Er bestaan twee soorten bronchitis: acute en chronische. De eerste ontstaat vaak na een verkoudheid of griep. In dit geval raakt de wand van de bronchiën ontstoken en gaat na een tijdje weer over. Een kleine 400.000 mensen lijden hier jaarlijks aan.
Mensen met chronische bronchitis kunnen vergelijkbare symptomen ervaren als mensen met emfyseem. Bij chronische bronchitis hoeft men niet eerst verkouden of grieperig te zijn. De hoest wordt meestal geassocieerd met de productie van overmatig slijm. Patienten klagen ook over kortademigheid, cyanose (blauwachtige kleur van de lippen en huid) en oedeem (zwelling van de voeten). De ontsteking is blijvend.

Complicaties
Mensen met COPD lopen een hoger risico op het ontwikkelen van recidiverende luchtweginfecties, zoals longontsteking (pneumonie) en lopen een verhoogd risico op hartfalen en onregelmatigheden in de hartslag (hartritmestoornissen).

Pulmonaire (long)functietests
Dit is het belangrijkste hulpmiddel dat wordt gebruikt om COPD te bevestigen. Het kan COPD detecteren in de vroege stadia, wanneer de patiënt nog geen symptomen heeft.
Tijdens de test wordt de patiënt gevraagd om hard in een machine (spirometer) te blazen. De metingen van de spirometer helpen om de aanwezigheid van COPD te bevestigen en de ernst ervan te beoordelen. Deze test is ook nuttig bij het volgen van de voortgang van de patiënt in de tijd en om de effectiviteit van de behandeling te beoordelen.

X-thorax
Een thoraxfoto is handig om andere aandoeningen die lijken op COPD uit te sluiten. Het is ook nuttig bij het opsporen van de complicaties van COPD. An sich kan een thoraxröntgenfoto echter de diagnose COPD niet bevestigen.

Behandeling
Momenteel is er geen remedie voor COPD. Er zijn echter medicijnen beschikbaar, die kunnen helpen bij het behandelen van de symptomen en complicaties. Veranderen van levensstijl kan ook een belangrijke invloed hebben op de progressie van de aandoening.

Bronchodilators
Bronchodilatoren zijn geneesmiddelen die de spieren rond de luchtwegen in de longen ontspannen, waardoor ze zich verwijden. De luchtstroom in en uit de luchtwegen is daardoor verbeterd en de symptomen zijn verminderd.
Er zijn drie soorten luchtwegverwijders: bèta-agonisten, anticholinergica en theofyllinen. Uw arts zal met u bespreken welke van deze geneesmiddelen of combinatie het beste voor u werkt.

Corticosteroïden
Corticosteroïden (“steroïden”) helpen de luchtwegontsteking te verminderen en verminderen de slijmproductie. Geïnhaleerde corticosteroïden en orale corticosteroïden zijn de twee belangrijkste typen die worden gebruikt voor de behandeling van COPD.
Corticosteroïd pillen worden soms voorgeschreven voor acute verergering van symptomen (acute episodes), terwijl inhalatiecorticosteroïden meestal worden gebruikt voor patiënten met ernstige COPD met frequente acute episodes.

Antibiotica
Uw arts kan een korte antibioticakuur voorschrijven voor een acute episode om een onderliggende infectie te behandelen en kan besluiten of ondersteuning door prednison nodig is om de ontsteking te onderdrukken. Indien u prednison krijgt dient de kuur ten alle tijden te worden afgebouwd met 5 mg om de drie dagen. Wanneer u zwak bent of in een al vergevorderd stadium van COPD (bijvoorbeeld Gold 4) dan dient de kuur afgebouwd te worden met 5mg om de 5 dagen in plaats van de gebruikelijke 3 dagen. Er kan zelfs besloten worden u op een onderhoudsdosering te zetten om opvlamming van de ontstoken bronchiën te voorkomen. Normaliter is de bovengrens 10mg 1dd voor prednison omdat het gebruik van prednison kan leiden tot osteoporose. Het risico op botbreuken wordt hierdoor groter. De behandeling hiervan wordt in combinatie met COPD en de prednison is gecompliceerd. Dit wil niet zeggen dat u niet samen met uw arts op zoek kunt naar de voor u juiste onderhoudsdosering van prednison en eventueel een onderhoudsdosering antibiotica. Samen zult u moeten kiezen naar voor u de juiste medicatie en dosering met als doel kwaliteit van leven.

Zuurstof therapie
Dit kan bij sommige mensen met ernstige symptomen helpen. Uw medische specialist kan bloedtesten en longfunctietesten laten uitvoeren om te beoordelen of zuurstoftherapie nuttig voor u zal zijn. Als het wordt voorgeschreven, moet u ten minste 15 uur per dag zuurstoftherapie ondergaan om een gunstig resultaat te boeken. Als u geschikt blijkt te zijn voor zuurstoftherapie, kan regelmatig gebruik de symptomen helpen verminderen en de levensduur verlengen. Vergeet niet dat u tijdens de zuurstoftherapie niet mag roken, omdat dit kan leiden tot fatale branden.

Chirurgie
De medische specialist kan een operatie voorstellen als een mogelijke behandeloptie bij een klein aantal mensen met COPD. Bij sommigen kan het verwijderen van een deel van de long, dat bijvoorbeeld nutteloos is geworden, de symptomen verbeteren; soms kan zelfs worden overwogen voor longtransplantatie.
Een nieuwe behandeling kan uitkomst bieden aan een zorgvuldig geselecteerde groep COPD-patiënten met sterk uitgerekte longen. Door het plaatsen van eenrichtingsventielen in de meest aangetaste plekken in de longen verbetert de longfunctie, het inspanningsvermogen en de kwaliteit van leven van deze groep patiënten aanmerkelijk. Dat laat het onderzoek van Karin Klooster en haar UMCG-collega’s zien. De behandeling is minder ingrijpend en minder duur dan een grote longoperatie. Klooster en haar collega’s pleiten ervoor om de behandeling op te nemen in de basis-verzekerde zorg voor COPD.

Longrevalidatie
Degenen die door hun artsen zijn beoordeeld om geschikt te zijn voor pulmonale revalidatie, zullen worden doorverwezen voor een uitgebreid, gestructureerd programma dat bestaat uit onderwijs, lichaamstraining, psychosociale ondersteuning en instructie over ademhalingstechnieken. Voordelen zijn verbetering van het vermogen om te oefenen, verlichting van kortademigheid en vermoeidheid, wat resulteert in een algehele verbetering van de kwaliteit van leven.
Het is belangrijk om te weten dat, zelfs als u geen formeel revalidatieprogramma volgt, u moet proberen zo actief mogelijk te zijn en te blijven.

Spieratrofie
Veel patiënten met COPD hebben last van bewegingsintolerantie. Bij ongeveer 40% van de patiënten wordt de inspanningscapaciteit beperkt door veranderingen in de skeletspier in plaats van longproblemen. COPD wordt inderdaad vaak geassocieerd met spierafbraak en een trage tot snelle verschuiving in vezelachtige samenstelling, resulterend in respectievelijk zwakte en een eerder begin van spiervermoeidheid. Het is duidelijk dat het beperken van spierafbraak tijdens COPD de patiënt ten goede komt door de kwaliteit van leven te verbeteren en ook de kans op overleven. Om spierafbraak en remodellering tijdens COPD succesvol te bestrijden, is een duidelijk begrip van de oorzaken en mechanismen nodig. Ongebruik, hypoxemie, ondervoeding, oxidatieve stress en systemische ontsteking kunnen allemaal spieratrofie veroorzaken. Vooral wanneer systemische ontsteking verhoogd is, wordt spierafbraak een ernstige complicatie. De spierafbraak kan ten minste gedeeltelijk het gevolg zijn van een verhoogde activiteit van de ubiquitine-proteasoomroute en apoptose. Het is echter goed mogelijk dat een verminderd regeneratief potentieel van de spier in plaats van de verhoogde eiwitafbraak de cruciale factor is in het verlies van spiermassa tijdens COPD met een hoge mate van systemische ontsteking.

Voeding
Slechte voeding kan de COPD-symptomen verergeren en de kans op het krijgen van een infectie vergroten. Nuttig een goed uitgebalanceerd dieet. Als kauwen en slikken de ademhaling verstoren, neem dan kleine, frequente, licht verteerbare, niet zwaar op de maag liggende, of verstopping gevende maaltijden.

Vaccinatie
Er kunnen twee soorten vaccinaties worden gegeven:

  • De jaarlijkse griepprik (omdat u een hoger risico loopt op complicaties, zoals longontsteking als u lijdt aan influenza).
  • Pneumokokkenvaccinatie (ter bescherming tegen pneumokokkeninfectie, die longontsteking kan veroorzaken). Er is echter minder bewijs over de bruikbaarheid van dit vaccin.

Uw arts zal u adviseren over deze vaccinaties. Wees u erop alert dat u ten alle tijden zelf mag besluiten of u de griepprik wel of niet neemt. Het krijgen van de griepprik kan leiden tot een grieperig gevoel, en voorkomt niet dat u alsnog griep krijgt. Het is van belang dat u voldoende vitamine D en C tot u neemt, al dan niet aangevuld middels suppletie en overlegd met uw arts, om uw weerstand optimaal te houden.

Plan vooruit (voor geavanceerde COPD)
Het plannen van omstandigheden aan het einde van de levenscyclus is noodzakelijk als u geavanceerde COPD hebt. Bespreek end-of-life-problemen met uw arts en uw familieleden. Overweeg om met uw arts te praten over een Advance Medical Directive (wilsbeschikking) – dit juridische document zal ervoor zorgen dat uw wensen worden gerespecteerd, zelfs als u te ziek bent om ze te communiceren.

Markeringsfase COPD: 3 maanden of 10 jaar
Kwaliteit van leven is bij COPD bijzonder belangrijk: zo min mogelijkheid last van benauwdheid en adequate pijnbestrijding zijn de eerste vereisten. Wanneer u merkt dat u steeds meer pijn krijgt en vermoeider wordt, dan is het zaak stil te staan bij uw zorgbehoefte in plaats van de voor u afgegeven zorgindicatie, dit is een zaak van uw specialisten, uw belang is juiste zorg. Een palliatieve fase wil niet zeggen dat u binnenkort overlijdt, en ook niet dat u alle behandelingen staakt. Het moment dat u beseft dat u blijvend meer en specialistische zorg nodig gaat hebben kunt u erop staan te worden bijgestaan door een longverpleegkundig specialist. Levert uw thuiszorgorganisatie of verpleeginstelling deze niet dan kan deze elders worden ingehuurd. Door het inzetten van specialistische zorg kan uw kwaliteit van leven sterk verbeteren. U verdient niet alleen kwaliteit van leven, maar uiteindelijk ook kwaliteit van sterven. Uw zorgverleners dienen zich in te spannen dit op gebied van administratie voor u mogelijk te maken.

Preventie het voorkomen
Als u rookt, is hiermee te stoppen de belangrijkste stap die u kunt zetten. Stoppen met roken zal een enorm verschil maken voor de snelheid waarmee uw ziekte vordert. Hoewel de schade aan uw luchtwegen niet kan worden teruggedraaid, helpt stoppen met roken de progressie van de aandoening te verminderen.
Wenst u te stoppen met roken maar lukt dit niet vraagt u dan om hulp. Roken is niet slechts een kwestie van discipline en de knop omzetten. Juist bij stress en angst en zorgen is het roken een manier om de stress te verlichten. Zoekt u daarom niet allen begeleiding voor de COPD maar ook om te stoppen met roken.

Tot slot
Voor ziekten zoals COPD heeft de patiënt, vooral in de laatste levensfase, optimale zorg nodig. Zij kunnen vrijwel niets meer en hebben al moeite om te ademen. Voor deze patiënten dienen specifieke centra/klinieken te worden opgericht met zeer gespecialiseerd personeel. Ook moet ervoor worden gezorgd dat deze patienten een menswaardig bestaan hebben.
Omroep Max besteedde op 2 april 2019 in de Zorgwaakhond aandacht aan de schrijnende verzorging van COPD-patient Jan van Ginkel. De uitzending is hier te bekijken.
Na het overlijden van Jan heeft zijn dochter Stana, die continu haar vader in het verpleeghuis verzorgde, de plicht op zich genomen om voor COPD-patiënten gespecialiseerde centra op te gaan richten. Het eerste zal gerealiseerd gaan worden in Den Haag, de geboorteplaats van Jan. In regio Den Haag leven 27.000 mensen met COPD! Het ÇOPDhuis-Jan heeft geen enkel winstoogmerk en is voor een groot deel afhankelijk van donaties. U kunt zich via de site van COPD-huis-Jan aanmelden.

Een zeer goed initiatief, dat snel gerealiseerd moet worden, want deze patiënten hebben die lange adem niet meer…..

holtes in longen bij baby’s