Het had de zorg beter moeten maken. Veiliger, efficiënter, overzichtelijker. Het Elektronisch Patiëntendossier werd gepresenteerd als dé oplossing voor een modern zorgsysteem. De werkelijkheid is hard: Nederland heeft miljarden aan zorggeld uitgegeven aan een systeem dat in de kern niet werkt. Zorgverleners worstelen dagelijks met versnipperde informatie, omslachtige systemen en gebrekkige communicatie. Patiënten moeten hun medische geschiedenis telkens opnieuw vertellen, omdat gegevens niet compleet of niet toegankelijk zijn. Wat bedoeld was als vooruitgang, heeft geleid tot frustratie, fouten en risico’s . Dit is geen incident. Dit is structureel falen.
Versnippering als fundament
De grootste fout zit in het ontwerp. Er is nooit gekozen voor één samenhangend dossier, maar voor een compromis: iedereen zijn eigen systeem, gekoppeld via het Landelijk Schakel Punt. Dat betekent dat gegevens verspreid blijven over tientallen systemen. Het resultaat is voorspelbaar: onvolledige dossiers, geen eenduidige waarheid en voortdurende risico’s voor patiëntveiligheid. Digitalisering heeft het probleem niet opgelost, maar vergroot.
De macht van leveranciers
Achter deze versnippering schuilt een harde realiteit: commerciële belangen. ZIS-leveranciers hebben de zorg vastgezet in gesloten systemen. Data zit opgesloten, koppelingen zijn duur en overstappen is vrijwel onmogelijk. Lock-in is geen bijwerking, maar verdienmodel. Elke koppeling, migratie of aanpassing kost opnieuw miljoenen. Interoperabiliteit wordt beloofd, maar niet geleverd. Want echte openheid betekent verlies van controle en dus verlies van inkomsten.
De rekening ligt bij de patiënt
En wie betaalt de prijs? De patiënt. Niet alleen via premies en belastingen, maar ook in kwaliteit van zorg. Onnodige onderzoeken, medicatiefouten, vertragingen en herhaling van informatie zijn dagelijkse realiteit. Terwijl miljarden verdwijnen in systemen, wordt zorg duurder en slechter. Dit is geen ICT-probleem meer. Dit is misbeleid. Dit was voorspelbaar. Al vanaf het begin is gewaarschuwd dat deze aanpak zou mislukken. Dat digitalisering zonder integratie zou leiden tot chaos. Dat leveranciers hun systemen gesloten zouden houden. Dat kosten zouden exploderen. Die waarschuwingen zijn genegeerd. Dit is geen pech. Dit is het gevolg van keuzes.
Kwetsbaarheid als wake-up call
De recente hack bij een grote leverancier laat zien hoe kwetsbaar het systeem is geworden. Wanneer één partij een groot deel van de zorg bedient, ontstaat een gevaarlijk centraal risico. Systemen vallen uit, gegevens komen in gevaar en de zorg wordt direct geraakt. Dit is geen toekomstscenario. Dit gebeurt nu. Een verkeerde naam, een verkeerde koers. Zelfs de naam EPD – Elektronisch Patiënten Dossier zegt genoeg. “Elektronisch” is een term uit de jaren zeventig. Het EPD is nooit meer geweest dan een digitale kopie van een papieren systeem. Wat nodig is, is geen verbetering van het EPD, maar een fundamenteel andere aanpak.
Een patiëntgebonden zorgdossier (PZD) – Internationaal: Patient-Owned Health Record (POHR).
Eén dossier. Eén eigenaar. Wereldwijd. De oplossing is helder. Het dossier is van de patiënt. Eén geïntegreerd dossier waarin alle zorgverleners werken. Geen kopieën, geen vertraging, geen gaten. De huisarts als regievoerend arts met overzicht en verantwoordelijkheid. En in een tijd van AI is het vanzelfsprekend dat dit dossier internationaal toegankelijk is, realtime vertaald en overal bruikbaar. Zorg stopt niet bij de grens. Technisch kan dit al. Wat ontbreekt, is de wil om te kiezen.
Wie durft?
We staan op een kruispunt. Doorgaan op de huidige weg betekent meer kosten, meer risico’s en slechtere zorg. Of we kiezen voor een systeem dat wél werkt. Dit is geen technische discussie meer. Dit is een bestuurlijke keuze. De vraag is niet wat er moet gebeuren. De vraag is: wie durft de knoop door te hakken?
Binnenkort: mijn boek over het EPD-debacle
Binnenkort: mijn boek over het EPD-debacle
Binnenkort verschijnt mijn boek over dit falen, een scherpe en noodzakelijke analyse van wat er misging met het Elektronisch Patiëntendossier en waarom het nooit heeft gewerkt zoals beloofd. Geen technisch verhaal, maar een onthulling van bestuurlijke keuzes, financiële belangen en gemiste kansen die de zorg hebben gebracht waar ze nu staat.
Dit boek legt bloot hoe miljarden zijn verspild, hoe patiënten de prijs betalen en waarom kleine verbeteringen niet langer voldoende zijn. Het is een pleidooi voor een fundamenteel andere koers: van versnippering naar samenhang, van systeemdenken naar mensgerichte zorg, van controle naar eigenaarschap.
Het EPD-debacle is geen afgesloten hoofdstuk. Het is een les die nog steeds genegeerd wordt. De vraag is niet alleen wat er misging. De vraag is: wat doen we nu?
