Menu

Invoering Zorgverzekeringswet 2006: Een politiek-bestuurlijk fiasco

Op 1 januari 2006 onderging Nederland een belangrijke verandering op het gebied van gezondheidszorg met de invoering van de Zorgverzekeringswet (ZvW) door VVD-minister van Financiën Hans Hoogervorst.
Deze wet bracht aanzienlijke wijzigingen met zich mee in de financiering en organisatie van de gezondheidszorg. Ons uitmuntende zorgstelsel is door deze wet veranderd van een basisrecht tot een financieel aspect. De kosten zijn sinds die tijd volledig uit de hand gelopen

Terugblik

In het jaar 2004 besloot de Nederlandse overheid het zorgstelsel te hervormen. Het kabinet Balkenende II presenteerde het plan voor de invoering van de Zorgverzekeringswet, die op 1 januari 2006 van kracht zou worden. Deze wet betekende een verschuiving van het ziekenfonds naar een verplichte basisverzekering voor iedereen, met daarnaast de keuze voor particuliere aanvullende verzekeringen. De financiering van de gezondheidszorg in Nederland was voor 2006 destijds gebaseerd op het zogenaamde Ziekenfonds en particuliere verzekeringen. Het Ziekenfonds was een verplichte basisverzekering voor mensen met lagere inkomens, terwijl hogere inkomens zich particulier konden verzekeren. Deze tweedeling leidde tot verschillen in de kwaliteit van zorg en toegang tot bepaalde behandelingen.
De solidariteit stond hoog in het vaandel, waarbij iedereen toegang had tot basiszorg. De vergrijzing begon echter zijn tol te eisen en er waren zorgen over de betaalbaarheid van de gezondheidszorg op de lange termijn.
In 2005 bedroegen de totale zorguitgaven in Nederland zo’n 54 miljard euro, wat overeenkomt met ongeveer 9% van het bruto binnenlands product (BBP). Deze uitgaven omvatten niet alleen de kosten voor ziekenhuiszorg, maar ook voor huisartsen, medicijnen, langdurige zorg en andere gezondheid gerelateerde diensten.

Doel van de Zorgverzekeringswet

Het belangrijkste doel van de ZvW was het creëren van meer gelijkheid en transparantie in de Nederlandse gezondheidszorg. De wet beoogde een gereguleerde marktwerking te introduceren door een verplichte basisverzekering voor alle inwoners, ongeacht hun inkomen of gezondheidstoestand.

Belangrijkste Kenmerken:

  1. Basisverzekering: De ZvW introduceerde een verplichte basisverzekering die door alle inwoners moest worden afgesloten. Deze basisverzekering dekte essentiële medische kosten en zorg, en was bedoeld om een minimale standaard van zorg voor iedereen te waarborgen.
  2. Zorgverzekeraars: Burgers kunnen hun zorgverzekering afsluiten bij particuliere zorgverzekeraars. Deze verzekeraars bieden verschillende polissen aan met verschillende dekkingen en premies. Verzekerden hebben de vrijheid om jaarlijks over te stappen naar een andere zorgverzekeraar.
  3. Premie en Eigen Risico: Burgers betaalden een maandelijkse premie voor hun basisverzekering. Daarnaast werd het concept van het eigen risico geïntroduceerd, waarbij verzekerden een bepaald bedrag zelf moesten betalen voordat de verzekering volledige dekking bood.
  4. Zorgtoeslag: Om ervoor te zorgen dat de zorg betaalbaar bleef voor mensen met lagere inkomens, werd de zorgtoeslag geïntroduceerd. Dit was een financiële tegemoetkoming van de overheid voor burgers met lagere inkomens om hen te helpen bij het betalen van hun zorgpremies.
  5. Wet maatschappelijke ondersteuning (Wmo): Naast de ZvW werd ook de Wet maatschappelijke ondersteuning (Wmo) ingevoerd. Deze wet regelt de ondersteuning van mensen die niet op eigen kracht zelfredzaam zijn. Het gaat hierbij om voorzieningen op het gebied van wonen, welzijn en participatie.

Marktwerking en Zorgverzekeringswet

De ZvW verving het Ziekenfonds en introduceerde een nieuw systeem van gereguleerde marktwerking. Deze zorgde ervoor dat alle Nederlanders verplicht werden een basiszorgverzekering af te sluiten bij private verzekeraars.
Deze hervorming beoogde een meer gelijkwaardige toegang tot zorg en een efficiënter gebruik van middelen. Het idee was dat concurrentie tussen zorgverzekeraars de kwaliteit van zorg zou verbeteren en de kosten in de hand zou houden. Echter, de implementatie van marktwerking was niet zonder controverse en leidde tot discussies over de mate van concurrentie en de invloed op de solidariteit in de zorg.

Eigen risico en premies

Een ander opvallend aspect van de Zorgverzekeringswet was de introductie van het eigen risico. Verzekerden moesten een bepaald bedrag per jaar zelf betalen voordat de verzekering in werking trad. Dit eigen risico moest bijdragen aan kostenbewustzijn onder de burgers, maar het riep ook zorgen op over mogelijke belemmeringen voor mensen met lagere inkomens om noodzakelijke zorg te zoeken.
De premies voor zorgverzekeringen werden niet langer inkomensafhankelijk vastgesteld, maar waren voor iedereen gelijk. Dit betekende een verschuiving van een solidariteitsprincipe naar meer individuele verantwoordelijkheid.
Een ander opvallend aspect van de hervormingen was de introductie van het verplichte eigen risico in de basisverzekering. In 2004 bedroeg dit eigen risico nog €150 per jaar. Dit betekende dat verzekerden zelf een deel van hun zorgkosten moesten betalen, voordat de verzekering ging betalen, waardoor ze meer bewust werden van hun eigen verantwoordelijkheid in de kostenbeheersing.

Uitvoering

De uitvoering van de zorgverzekeringswet werd overgedragen aan zorgverzekeraars. Dit zijn commerciële instanties, die één doel voor ogen hebben: winst maken. Zij lopen geen enkel risico, want als de jaarrekening negatief dreigt uit te vallen, zal de burger het jaar daarop dit tekort via de zorgpremie moeten gaan aanvullen. Hun eventuele winst wordt bepaald door de som van uitbetaalde zorgkosten plus de bedrijfsvoering. Dit laatste is niet gering! De enige partij die veel profijt heeft van marktwerking is de zorgverzekeraar zelf. Hij bepaalt waar iemand geholpen wordt, door wie, wanneer, hoe en welke medicijnen vergoed worden. Hierdoor worden de kosten gedrukt en de winst vergroot.

Evaluatie en toekomst

De invoering van de Zorgverzekeringswet betekende een ingrijpende verandering in het Nederlandse zorgstelsel. In latere jaren werden aanpassingen doorgevoerd om knelpunten aan te pakken en de balans te vinden tussen marktwerking, toegankelijkheid en betaalbaarheid.
Het debat over zorgkosten en -financiering is echter nooit volledig tot rust gekomen. In latere jaren zijn er voortdurende discussies geweest over de stijgende zorguitgaven, de betaalbaarheid van de zorg en de kwaliteit van de geleverde diensten.
De situatie in 2005 heeft de weg vrijgemaakt voor verdere ontwikkelingen in de Nederlandse gezondheidszorg, en het blijft een cruciaal hoofdstuk in de geschiedenis van de Nederlandse zorgkosten.

Impact en Evaluatie

De invoering van de ZvW bracht aanzienlijke veranderingen met zich mee en zorgde voor meer gelijkheid in de toegang tot zorg. Het nieuwe stelsel werd echter ook geconfronteerd met uitdagingen, zoals de stijging van de zorgpremies en het eigen risico, wat tot debatten leidde over de betaalbaarheid van de zorg.

Diagnose Behandel Combinatie (DBC)

Een jaar voordat de nieuwe ZvW werd ingevoerd heeft de regering de Diagnose Behandel Combinatie (DBC) ingevoerd. Het is een systeem dat wordt gebruikt om de kosten van medische zorg te registreren en te factureren. Dit systeem is ontworpen om transparantie te bieden in de gezondheidszorgkosten en om de efficiëntie van de zorgverlening te bevorderen.
De Diagnose Behandel Combinatie (DBC) werd in Nederland geïntroduceerd als onderdeel van een groter hervormingsproces in de gezondheidszorg. De implementatie begon in 2005. Het doel van de invoering van DBC’s was om een transparanter en efficiënter financieringssysteem voor ziekenhuiszorg te creëren. Het verving het oude systeem van vergoedingen op basis van verrichtingen.
Met de invoering van DBC’s werd een meer integrale benadering van zorgregistratie nagestreefd. In plaats van individuele verrichtingen apart te declareren, werden complete behandeltrajecten in rekening gebracht onder één gecodeerd tarief. Dit zou zorgverleners aanmoedigen om efficiënter te werken en de kwaliteit van zorg te verbeteren. Een Diagnose Behandel Combinatie is een gestandaardiseerde codering die wordt gebruikt om de diagnose en behandeling van een patiënt in de gezondheidszorg vast te leggen. Het is een manier om de zorg inzichtelijk te maken en de kosten te beheren. Elke DBC-code is uniek en vertegenwoordigt een specifieke combinatie van diagnose, behandeling en tijdsduur van de zorgverlening.

Transparantie en Kwaliteit in de Zorg

Een van de voordelen van het DBC-systeem is de bevordering van transparantie en kwaliteit in de zorg. Doordat elke fase van het behandeltraject wordt geregistreerd, kunnen zorgverleners, beleidsmakers en verzekeraars beter inzicht krijgen in de effectiviteit en efficiëntie van verschillende behandelingen. Dit bevordert niet alleen de kwaliteit van de zorg, maar helpt ook bij het identificeren van mogelijkheden voor verbetering.
Hoewel het DBC-systeem veel voordelen zou bieden, zijn er ook enkele uitdagingen en kritiekpunten. Een veelgehoorde zorg is dat het systeem leidt tot een focus op registratie en administratie, wat ten koste kan gaan van de daadwerkelijke zorgverlening. Daarnaast wordt soms betwist of de standaardisatie van zorgproducten recht doet aan de diversiteit van patiëntbehoeften en -omstandigheden.

Conclusie

De introductie van de Zorgverzekeringswet 2006 en het eigen risico hebben de manier waarop Nederlanders toegang hebben tot en betalen voor gezondheidszorg ingrijpend veranderd. Deze ontwikkelingen legden de basis voor het hedendaagse zorgstelsel en blijven van invloed op discussies over de gezondheidszorg in Nederland.
De ZvW betekende een belangrijke mijlpaal in de ontwikkeling van de Nederlandse gezondheidszorg. Het legde de basis voor een meer marktgericht systeem, met als doel de toegankelijkheid, kwaliteit en betaalbaarheid van de zorg te verbeteren. Hoewel het systeem niet zonder uitdagingen was, is het sindsdien een integraal onderdeel geworden van het Nederlandse gezondheidszorglandschap. De marktwerking werkt totaal niet. De enigen die hier belang bij hebben zijn de zorgverzekeraars. Zij bepalen hoe men geholpen wordt, welk medicijn (het goedkoopste) wordt voorgeschreven, welke arts je krijgt en waar je geholpen wordt. Ondertussen maken ze miljarden euro’s winst en zijn vrijgesproken van winstbelasting.

Tot slot

Door de uitvoering van de wet in handen te geven van commerciële instanties heeft de politiek een grove fout begaan. De kosten zijn hierdoor enorm opgedreven. Opnieuw onderbrengen bij de overheid is vrijwel onmogelijk, omdat dan de afkoop van de zorgverzekeraars een gigantisch bedrag zal betekenen dat in de vele miljarden zal gaan lopen.
Ter bepaling van de premie, eigen risico en eigen bijdragen voor het nieuwe jaar wordt gekeken naar de kosten van het lopende jaar. Deze kosten behelzen de uitgaven aan zorg en de kosten voor de bedrijfsvoering van de uitvoerende verzekeraars. nooit wordt er gekeken naar de uitgaven! Deze onachtzaamheid is mede oorzaak dat jaarlijks de kosten zo enorm stijgen!
In 2022 is 126,2 miljard euro uitgegeven aan zorg en welzijn, inclusief kinderopvang. De zorgkosten als percentage van het bruto binnenlands product (BBP) waren 11,1%. In tegenstelling tot 2005, voor de invoering van de ZvW, waren deze bedragen respectievelijk: 54 miljard euro, ofwel 9% BBP

Koos Dirkse